Amerikaans-Russische confrontatie

Category
Amerikaans-Russische confrontatie, Syrië

Escalatie spanningen Rusland en VS bij strijd in Syrië

Het conflict in Syrië laat een haast oneindig scala van groepen, staten en belangen zien die zich in de strijd hebben gemengd. Er is weliswaar een ongemakkelijk soort anti-IS coalitie, maar de onderlinge belangen divergeren zodanig dat niemand weet wat het land te wachten staat als de Islamitische Staat zal zijn verslagen.

 

 

Toenemende spanningen anti-IS coalitie
Eén van de mogelijk nieuwe conflicten kwam half september al aan de oppervlakte bij de strijd rond het laatste machtsbolwerk van IS in Syrië, de olierijke regio rondom de stad Deir-ez-Zor. Het Syrische leger, onder bescherming van de Russen, naderde de stad vanuit het westen. Begin september openden de Syrische Democratische Strijdkrachten (SDS), bestaande uit een coalitie van Syrische Koerden en Arabieren gesteund door de VS, “Operation Cizire Storm”. Deze operatie bevrijdt de omgeving van Deir-ez-Zor en de Eufraat vanuit het oosten.

 

Bij de bevrijding van Raqqa, de “hoofdstad” van IS, was nog sprake van coördinerend overleg tussen Koerdische strijders en het Russische leger. De Russen toonden zich ook voorstander van een plaats voor de Koerden aan de onderhandelingstafel tijdens vredesbesprekingen. Maar de verstandhouding wijzigde toen Russische gevechtsvliegtuigen vanaf 16 september posities van de SDS nabij Deir-ez-Zor bombardeerden, waarbij al een aantal gewonden viel.

Volgens het Russische Ministerie van Defensie zouden de SDS militanten “dezelfde doelen hebben als de IS terroristen”, want “Russische inlichtingen hadden geen bewijzen opgeleverd van onderlinge confrontaties”. De opmars van de SDS zou daarmee gefaciliteerd zijn door ISIS.

SDS aanwezigheid in Deir-ez-Zor zou een springplank voor de VS zijn in een race om controle over de olievelden rond deze stad. Aannemelijk is dat de Russen daarom bereid zijn de spanningen op te voeren als een uitdrukking van een groeiende wens Assad te ondersteunen bij het consolideren van belangrijke strategische posities. Inmiddels zijn de Russen zelf direct begonnen met het bouwen van een grote militaire basis nabij Deir-ez-Zor.

De SDS reageerde koel maar uitgesproken op de Russische escalatie. “Als de Russisch-Syrische aanvallen doorgaan, zullen wij ons legitieme recht op zelfverdediging gebruiken en in natura terugslaan”, aldus verschillende zegspersonen (en deze).

Coalitie met de VS
De laatste tijd zijn de Syrisch-Turkse relaties verbeterd, mede dankzij een bemiddelende rol van Moskou. Met het Kremlin gebonden aan Assad, Turkije en Iran, bestaat voor Rojava, zoals het autonome gebied wordt genoemd, eigenlijk geen beter alternatief voor de Amerikanen. Het is natuurlijk de vraag of de Koerden en bondgenoten zich werkelijk als een willoos verlengstuk van Amerikaanse belangen laten gebruiken.

Misschien is er ook iets te zeggen ter ondersteuning van de positie dat de Koerden voornamelijk reageren vanuit pragmatische motieven. De noodzaak van zelfbehoud maakt dat de Koerden niet al te kieskeurig kunnen zijn. Stalin ontving gedurende de Tweede Wereldoorlog wapens uit de VS (net als Groot Brittannië onder gunstige lend-lease contracten), maar niemand zou hem daarom tot een Amerikaanse trekpop verklaren.

Volgens het kantoor van Rojava voor de Benelux is “Amerikaanse interventie niet hetzelfde als het zelfbeschikkingsrecht van een volk”, dat zou de VS wel geleerd moeten hebben van hun falende beleid in Vietnam, Irak en Afghanistan. “Onze soevereiniteit is ons niet gegeven. We bouwen zelf ons eigen thuisland op volgens onze eigen leerstellingen (…) Partnerschap tussen de VS en Rojava reikt net zo ver als de grenzen van de bestaande overeenkomsten.

In principe wordt het autonome gebied Rojava, dat bestaat uit 3 kantons, bestuurd op basis van een constitutie die democratisch federalisme tot peiler van de nieuwe samenleving maakt. Kernpunt is, naast een sterke nadruk op gelijkberechtiging van vrouwen en etnische groepen, de vorming van zelfbestuur door middel van directe democratie op decentraal niveau, met name in gemeenschappen, dorpen en steden. Het federatieve principe, geleend uit het anarchisme, komt tot uiting in samenwerking van onderop in federaties van dorpen en steden, respectievelijk in een federatie van kantons en op een niveau hoger ook als autonome regio binnen de soevereine Syrische staat.

Dergelijke projecten leveren op zichzelf een reden om te ondersteunen. Van belang voor het Syrische conflict is met name dat de constitutie van Rojava het regime van Assad niet uitsluit en ook geen eigen “staat” voorstelt, laat staan oproept tot “regime change”. Volgens het kantoor van Rojava in de Benelux zal “de creatie van een federatief en democratisch systeem plaatsvinden in een soeverein Syrië. Wij ondersteunen een opdeling van Syrië niet. Maar tegelijkertijd accepteren wij ook geen tendensen naar meer centralisatie.” Dat lijkt een beduidend vriendelijkere positie dan die van de Irakese Koerden, die momenteel een referendum over afsplitsing organiseren.

Het Koerdische streven zou volgens pro-Assad pro-Russische bronnen evenwel gemakkelijk inpasbaar zijn in de ¨Nieuwe Amerikaanse Orde¨, een plan voor de regio dat zou inzetten op de creatie van ¨nieuwe Israëls¨. Nu regime-change in Syrië door de Russische hulp aan Assad van tafel is, zou het voor de VS voldoende zijn illegaal een stuk Syrisch land in bezit te laten nemen door haar Koerdische satellieten, om daar zelf op verder te borduren.

Het is nogal vergezocht te denken dat de VS de Syrische Koerden en hun bondgenoten hebben gebrain
washt een project op te zetten, dat ook volgens de Washington Post “een ideologie onderschrijft die rechtstreeks conflicteert met het beleid van de Verenigde Staten”. Maar eenmaal gekozen voor een bondgenootschap met de VS wordt Rojava kennelijk gewantrouwd als een mogelijke basis voor Amerikaanse aanwezigheid in Syrië. Die aanwezigheid wordt uiteraard door partijen als Assad, Iran, Hezbollah en Rusland als uiterst onwenselijk beschouwd.

Turkse druk
In de Amerikaanse media ziet men steun aan de PYD (Syrisch Koerdische partij) liever afkalven, aangezien de hulp aan de Koerden gelijk zou staan aan risico voor de coalitie met Turkije vanwege de invloed die de PKK in Rojava zou uitoefenen. Bovendien wordt, net als in de pro-Assad media, met groot wantrouwen gekeken naar het experiment in Rojava, dat weinig meer zou zijn dan een doorsnee “communistische éénpartijstaat met autoritaire tendensen”.

De Turken, die het Koerdisch nationalisme als veel groter gevaar zien dan salafistische rebellen of IS, proberen op deze gedachtegang in te spelen. President Erdogan ging afgelopen mei in hoogst eigen persoon in Washington op bezoek om te pleiten voor inperking van het Koerdische gevaar (en liet zijn lijfwachten nog wat protestanten in elkaar slaan om zijn punt te verhelderen).

Amerikaanse officials bleken enigszins responsief. “We hebben de YPG (Koerdische deel van SDS) niets beloofd”, zei een senior official daags na het Turkse bezoek. “We steunen de YPG omdat zij de enige troepenmacht op de grond zijn die op korte termijn gereed zijn in actie te komen. Dat is waar het stopt.”

De speciale relatie tussen NAVO land Turkije en de VS zorgt ervoor dat de VS bij diepere contacten met Rojava zal bedingen dat de regio zich conformeert in het belang van beperking van Turkse vervolging. Hoewel het momenteel een groot voordeel is voor de troepen van de SDS dat gevaar voor aanvallen uit het noorden en westen tijdelijk is geweken, is het de vraag of men op lange termijn bereid zal zijn het sociale experiment te verwateren en steun aan de PKK op te zeggen om aan Amerikaanse (of Russische) eisen te voldoen. Een andere vraag is of zij die keuze überhaupt hebben.

Toekomst voor Rojava?
Terechte kritiek op de coalitie met de Amerikanen is dat de milities uit Rojava zich nu mogelijk onder Amerikaanse invloed op strijdtonelen begeven waar geen Koerden wonen en te verdedigen zijn, zoals Deir-ez-Zor. Mogelijk zetten de Koerden in op vergaren van zoveel mogelijk wisselgeld voor een sterke positie aan de onderhandelingstafel. Een andere mogelijkheid is dat hun risicovolle opmars een tegenprestatie voor Amerikaanse steun betekent. Voor de oorlog tegen IS is het uiteraard een goede zaak dat Raqqa wordt veroverd, maar verdere militaire bemoeienissen met niet-Koerdische gebieden leveren ook gevaren op, zoals de Russische escalatie aantoont.

Met de VS als weinig vertrouwenwekkende bondgenoot en de vele vijanden die het Koerdische democratische federalisme kent, ziet de positie van Rojava er niet rooskleurig uit. De Koerden zullen met Rusland in het reine moeten komen, al geeft dat het Kremlin de nodige uitdagingen. Assad heeft, door de nakende winst op IS, aan zelfvertrouwen gewonnen en heeft ook verplichtingen naar landen als Iran en Turkije, die Koerdisch streven naar autonomie en Amerikaanse aanwezigheid zoveel mogelijk wensen in te perken.

Om een groot conflict tussen Rusland en de VS te voorkomen, zullen de aspiraties van Rojava zonder meer op het hakblok van geopolitieke belangen worden geofferd. De verwachting is dat mogelijk een zekere autonomie kan worden gehandhaafd, maar dat de prijs uiteindelijk misschien wel te hoog blijkt te zijn om de ontluikende progressieve krachten van de sociale revolutie te beschermen.

Hector Reban

Amerikaans-Russische confrontatie, Trump

‘Russia-gate’ en Trump. Moeten we achter hem staan?

Het dagelijkse nieuws over ‘Russia-gate’, het verhaal dat ‘de Russen’ de Amerikaanse presidentsverkiezingen zouden hebben gehackt, vormt de achtergrond voor de langzaam maar zeker onontkoombare impeachment van Donald Trump. Wie zo aan de macht wordt geholpen door ‘de vijand’, kan natuurlijk niet in het Witte Huis zitten. Dag in, dag uit wordt deze boodschap herhaald. Ook bij ons.



Daar staat een eenvoudige waarheid tegenover. Een stafmedewerker van de Democratische Partij, Seth Rich, verontwaardigd over hoe de partij in de voorverkiezingen de kandidatuur van de linkse Bernie Sanders onderuit haalde ten gunste van Hillary Clinton, lekte e-mails die dit aantoonden naar WikiLeaks en die maakte ze openbaar. Rich werd in Washington DC vermoord, waarschijnlijk bij een mislukte beroving.

Kortom, een ‘lek’, geen ‘hack’, en een interne partijvete, niks geen Russen. Maar dat krijgen we niet te horen. En nu onthult Seymour Hersh dat dit allemaal is opgezet door de Amerikaanse geheime diensten.

Maar is Donald Trump daarom de ‘good guy’?



De keuze tussen Trump en Clinton in november 2016 was nooit een kwestie van goed versus kwaad, maar was zelf een bijverschijnsel van de diepe crisis van de VS en het Westen en het kapitalisme dat de motor vormt in het geheel. In 2008 bleek dat alle mogelijkheden om die al veel langer haperende motor weer aan de praat te krijgen, uitgeput waren. Daarna is alle pretentie van een sociaal kapitalisme losgelaten en is de heersende klasse in het Westen begonnen aan een openlijke rooftocht en dan zien we wel hoe het afloopt. Daarbij geholpen door de overheden en de media die ervoor zorgen dat de bevolking in de ban van de angst wordt gehouden door imaginaire dan wel door onszelf opgeroepen gevaren (terrorisme, ‘Poetin’…). De ingestorte speculatiemachine werd weer op gang gebracht met herfinanciering van de banken die de crisis veroorzaakt hadden en bijdrukken van geld, alles ten behoeve van de allerrijksten.

Deze economische politiek was al vanaf 1990-91 in Japan gevoerd en commentatoren links en rechts klagen nog steeds dat ‘die niet werkte’ en dat daarom ook de Amerikaanse en de Europese herhaling van het recept ‘niet werkt’.

Dat is echter een grote vergissing. Het werkt prima, maar niet voor iedereen. In de VS alleen al is vanaf 2010 meer dan $5 triljoen in dividenden en aanverwante inkomsten uitgekeerd, in de afgelopen twee jaar $ 1 triljoen per jaar. 95 procent van de totale inkomensgroei in Amerika tussen 2008 en 2015 kwam terecht bij de ‘1 %’ aan de top van de inkomenspyramide. Enz., enz.

Deze ontwikkeling is wereldwijd en heeft geleid tot een oligarchisering van de klassenstructuur. Zoals betoogd in Oligarchies of the World, Unite, gaat dit gepaard met een autoritaire tendens, en dat verklaart weer waarom we aan een dagelijkse orkaan van bangmakerij blootgesteld zijn. Want stel je voor dat de werkelijke cijfers gewoon in de krant zouden staan en de echte bedreigingen, zoals voortgaande overbevolking en vervuiling en vernietiging van de biosfeer van de aarde, dagelijks aan de orde zouden komen, in plaats van ‘Poetin’ en ISIS?

Het verschil tussen Trump en Hillary is dat Trump zelf een autoritaire oligarch is en Hillary alleen maar een hulpkracht. Daarom is zij meer afhankelijk van het hele complex van de Amerikaanse staatsmacht dat de oligarchie ten dienste staat. Al diegenen dit in dit complex actief zijn, maar zelf nog geen miljarden hebben vergaard, hopen uiteindelijk voor hun diensten te worden beloond met groot geld. Lees Peter Schweizer, Clinton Cash, over hoe Hillary en Bill Clinton dit zelf hebben aangepakt. 


Seymour Hersh verklaart het feit dat de CIA en de NSA het Russia-gate verhaal op poten hebben gezet uit de frustratie van de bazen van deze diensten dat zij onder Trump geen uitzicht hebben op dikbetaalde posities in de top van het bedrijfsleven, maar het van hun pensioen zullen moeten hebben.

Trump is zelf al binnen en heeft geen boodschap aan al deze meelopers. Hij wil de rooftocht voortzetten en de autoritaire politiek intensiveren. In een land waar dit jaar al meer dan 700 mensen door de politie zijn gedood, roept hij de politie op minder ‘soft’ te zijn, en de belastingvoordelen die hij de 1% wil bezorgen hebben al speculaties in gang gezet dat onder Trump de Amerikaanse staat mogelijk definitief failliet zal gaan. Ook wil hij de risicovolle confrontatie met Rusland temperen (maar niet die met Iran of China) en heeft hij lak aan de EU.

Maar met dit alles heeft hij het hele staatsapparaat en de media van de VS tegen zich in het harnas gejaagd (behalve Fox en andere kanalen van zijn uiterst rechtse mede-oligarch Murdoch), want die willen meeprofiteren en ook tot in de rangen van de 1% opklimmen.

Daarom werkt Robert Mueller, de man die twee dagen voor 9/11 directeur van de FBI werd en daarvan de doofpot-operatie heeft geleid, gestaag aan het ten val brengen van Trump.

Maar daarom is Trump nog niet de ‘good guy’.

Kees van der Pijl

Amerikaans-Russische confrontatie, Syrië

Amerikaanse strategie in Syrië kan tot grote oorlog met Iran leiden en mogelijk met Rusland

Het neerhalen van een straaljager van het Syrische regeringsleger door een Amerikaans gevechtsvliegtuig boven Syrisch grondgebied, op 18 juni, enkele dagen later gevolgd door het neerschieten van een Iraanse drone, heeft het Westen een stap dichter bij een grote oorlog met Iran en mogelijk met Rusland gebracht. Dit zijn geen ongelukken meer. Er is een kennelijke strategie van de kant van de VS die niet veranderd is sinds het presidentschap van Obama en die in zekere zin volgt uit de oorlogsverklaring aan de wereld na 11 september 2001. Velen zullen zich herinneren hoe het neoconservatieve Project for a New American Century in het sleuteldocument van 2000, ‘Rebuilding America’s Defenses’ pleitte voor absolute militaire dominantie door de Verenigde Staten. De beruchte frase daarin dat slechts een ‘nieuw Pearl Harbour’ de noodzakelijke strategische veranderingen er door zou kunnen krijgen, werd bewaarheid met de aanvallen van 9/11. Sindsidien hebben de VS het Westen dieper in een nooit eindigende, mondiale oorlog meegetrokken en de situatie in Syrië vandaag kan alleen maar in dat perspectief worden begrepen. 



In het bredere kader van een oorlog tegen de wereld, die door de VS is ontketend en waar de EU sullig achteraan hobbelt, lijken de Amerikaanse acties in Syrië voornamelijk geïnspireerd te zijn door de noodzaak om de Shi’itische gordel te doorbreken die loopt van Hezbollah in Libanon, via het Assad-regime in Syrië en de eveneens pro-Iraanse regering in Irak, tot aan Iran zelf. 


De krachten in de kring rond Donald Trump die een conflict met Iran willen forceren, hebben op dit moment de overhand. Zelfs de relatief nuchtere Rex Tillerson, ex-Exxon CEO en nu minister van buitenlandse zaken, heeft zich openlijk voor regime-wisseling in Iran uitgesproken. Een obsessie die gedeeld wordt door Israël, waar het samenhangt met het korte-termijnstreven naar een definitieve overwinning op Hezbollah, alsmede door de monarchie van Saoedi Arabië, gebiologeerd door de ketters aan de overzijde van de Perzische Golf. Vandaar ook het conflict met Qatar, dat een groot olie- en gasveld deelt met Iran. Na Trumps bezoek aan Saoedi Arabië en gegeven het feit dat hij volledig in de tang zit van de meest hard-line Israëlische oorlogsstokers, is een confrontatie met Iran nog maar een kwestie van tijd. 

Dit is wat de Amerikaanse acties zo gevaarlijk maakt. Na het neerhalen van de Syrische Su-22 straaljager heeft Rusland, als belangrijkste bondgenoot van Syrië, de directe telefoonverbinding met de Amerikaanse militairen opgeschort. Moskou heeft aangekondigd dat het niet-uitgenodigde vliegtuigen in het Syrische luchtruim voortaan als doelwit beschouwt. Als gevolg daarvan heeft Australië zijn vliegtuigen teruggetrokken om niet terecht te komen in een oorlog die met de dag dichterbij komt. Maar andere ‘bondgenoten’ van Washington uit het volgzame NAVO-blok blijven. Volgens het Iraanse Fars persbureau worden Amerikaanse adviseurs bij de Syrische grensovergang met Jordanië, versterkt met Duitse, Britse, Tsjechische, Noorse en NEDERLANDSE militairen. Doelwit is een voorgenomen aanval op Deir Ezzor (Deir Az Zor, Dayr az-Zawr) aan de rivier de Euphraat in het oosten van Syrië.

Het Syrische regime, dat nog steeds in het offensief is, hoopt daar de ongeveer 10 000 man regeringstroepen te ontzetten die al meer dan vier jaar door ISIS worden omsingeld.

De VS en zijn regionale en NAVO-bondgenoten hebben het erop gemunt, dit te voorkomen. Dat is een al lang gevolgde strategie die al eerder uit een aantal aanvallen op Syrische regeringstroepen kon worden afgeleid.

In december 2015 vielen Amerikaanse straaljagers posities van de Syrische 7de divisie aan bij Deir Ezzor. Vier soldaten werden gedood, vele andere gewond. Vervolgens vielen Amerikaanse gevechtsvliegtuigen in september 2016 opnieuw Syrische posities bij Deir Ezzor aan, waarbij ditmaal 62 militairen omkwamen en meer dan honderd gewond. ISIS bestormde onmiddellijk na deze luchtaanvallen de Syrische basis, hetgeen tot beschuldigingen leidde dat de Amerikanen, direct of via tussenpersonen, de aanval met de jihadisten hadden gecoordineerd. Als gevolg van de aanval was het vliegveld van Deir Ezzor niet langer toegankelijk om de noodzakelijke goederen in te vliegen voor de troepen en de bevolking in de enclave.

Deze aanval en de gevolgen voor de ingesloten Syrische regeringstroepen en burgerbevolking brachten de Russen ertoe om de directe telefoonlijn met de Amerikaanse militairen, bedoeld om ongelukken in het luchtruim te voorkomen, te verbreken. Russische militairen hadden wanhopig geprobeerd om via deze telefoonverbinding de aanval te stoppen, maar van de kant van de VS werd beweerd dat er niemand bij de telefoon was omdat men niet verwachtte opgebeld te worden. Ondanks deze doorzichtige smoes hebben de Russen de directe telefoonverbinding later hersteld, maar dit keer moeten we vrezen dat die voor langere tijd is verbroken, mogelijk definitief.

ISIS staat op het punt zijn ‘hoofdsteden’, Raqqa in Syrië en Mosoel in Irak, te verliezen, in eerste instantie aan de Koerden. Alles wijst erop dat ze erop uit zijn om Deir Ezzor te veroveren, als vervangende hoofdstad, gelegen in het grootste aaneengesloten territorium dat door ISIS beheerst wordt. Dit is een uitkomst waaraan de Amerikaanse ‘coalitie’ kennelijk de voorkeur geeft boven een succesvolle ontzetting door het Syrische leger van de ingesloten troepen. Daarmee zou het regeringsleger 10 000 man extra beschikbaar hebben. Dit is een van de momenten waarop het duidelijk wordt, aldus Robert Fisk, dat het Westen in feite aan de kant staat van de jihadisten, tegen het regime van Assad. En dan vergeten we maar even dat ISIS jihadisten bij gelegenheid ook toeslaan in Europese steden, in het bijzonder wanneer in verkiezingstijd krachten die minder geneigd zijn om Amerikaanse instructies op te volgen, aan de winnende hand lijken.

Trump, Netanyahu en de Saoedische koning, Salman, die ISIS en zijn terreurnetwerk steunen, maken zich dus op voor een conflict met Iran, waar zojuist door vrije verkiezingen de verzoeningsgezinde regerin
g van Rouhani aan de macht is gebleven.

Hoewel het neerhalen van de Syrische straaljager nauwelijks in de Westerse media wordt genoemd, zijn we een nieuwe fase ingegaan van de oorlog tegen de wereld die de VS en zijn bondgenoten sinds 9/11 voeren.

Of moeten we nu toch echt gaan spreken van de Derde Wereldoorlog?

Kees van der Pijl

Amerikaans-Russische confrontatie, lezingen/bijeenkomsten, NAVO

"Geen oorlog met Rusland!"

In het kader van de sprekerstournee in de aanloop naar de NAVO-acties in Brussel, geven we het volgende persbericht van Enschede voor Vrede weer:



Op donderdagavond 11 mei a.s. organiseert Enschede voor Vrede vanaf 19.30 uur in de Wonne (Noorderhagen 25, Enschede) een vredestuinbijeenkomst met als titel “Geen oorlog met Rusland!”. Dit mede met het oog op de landmachtmanifestatie die twee dagen later, op zaterdag 13 mei, in het Volkspark zal plaatsvinden en waartegen Enschede voor Vrede dan ook zal protesteren.


25 jaar na de Val van de Muur lijkt de Koude Oorlog weer helemaal teruggekeerd. Na een kwarteeuw van Russische meegaandheid waarbij de NAVO zich steeds verder oostwaarts uitbreidde, heeft Rusland een assertievere houding aangenomen Hoewel het land militair niet in staat geacht kan worden een militaire aanval op Europa te plegen, is de NAVO in opperste paraatheid: Westerse militairen en grote hoeveelheden materieel worden naar de oostgrenzen van Polen en de Baltische staten verscheept waar grootschalige legeroefeningen uitgevoerd worden en de lidstaten hebben elkaar en vooral de Verenigde Staten moeten beloven het defensiebudget naar 2% van het bruto binnenlands product te verhogen (Nederland geeft nu 1,4% aan defensie uit). Is dit nu het antwoord op de Russische assertiviteit? Waar komt deze herleving van de Koude Oorlog vandaan? En waar leidt deze naartoe?

Deze vragen zullen we op 11 mei – twee dagen voor de Landmacht in het Volkspark neerstrijkt; militairen die vorig jaar tijdens de Landmachtdagen op het Van Heekplein zijn nu overigens in Litouwen gestationeerd – voorleggen aan prof.dr. Kees van der Pijl, emeritus hoogleraar politieke economie aan de University of Sussex en verbonden aan het Centrum voor Geopolitiek en het initiatief Oorlog is geen Oplossing dat op 24 en 25 mei zal deelnemen aan de protestacties tegen de NAVO-top die dan in Brussel wordt gehouden.

Op zaterdag 13 mei zal Enschede voor Vrede van 10 tot 17 uur bij de ingang van het Volkspark aan de Parkweg een protestactie houden tegen de manifestatie van de Landmacht die dan voor het tweede achtereenvolgende jaar in Enschede zal plaatsvinden. Vorig jaar op het Van Heekplein, waar Enschede voor Vrede toen ook al een protest liet horen, en dit jaar dus in het Volkspark waar we afgelopen week nog de verschrikkingen van de oorlog herdachten.

Amerikaans-Russische confrontatie, media en nepnieuws, Trump

De Russische hacks en de campagne om van Trump af te komen


De opwinding over de veronderstelde Russische hacks van de e-mails van de Democratische Partij, die inmiddels geleid heeft tot de uitzetting van 35 Russische diplomaten, is nog lang niet bedaard. De mainstream media gaan onverstoorbaar verder om dit verhaal te verbreiden hoewel de bron van de Wikileaks-publicaties overtuigend is geïdentificeerd (zowel door inlichtingenveteranen in de VS als door de voormalige Britse diplomaat Craig Murray) als een lek, geen hack.

Velen hebben ook wel ingezien dat we in werkelijkheid getuige zijn van een aanval op de door Donald Trump aangekondigde breuk met de interventiepolitiek.


Wat hier op het spel staat is ook helemaal geen ‘partijbelang’, maar het belang van het gevestigde blok van de heersende klasse in de VS, dat in beide partijen de boventoon voert. Door TTIP, TPP, CETA enz. en door buitenlandse interventie heeft dit blok decennia lang gepoogd de voortgaande opmars van het BRICS-blok als een nieuw centrum in the wereldeconomie en -politiek te verhinderen.


Trump vertegenwoordigt een coalitie van zelfstandige miljardairs en uiterst rechtse outsiders die willen breken met deze politiek, die chaos in de wereld heeft gebracht en de VS biljoenen dollars heeft gekost. In 2016, 13 jaar na de rampzalige Anglo-Amerikaanse invasie, zijn alleen al in Irak opnieuw meer dan 52 000 mensen omgekomen.

Intussen is China in 2015 de Verenigde Staten voorbij gestreefd als de grootste economie ter wereld (BBP gemeten in koopkracht, ‘ PPP’), India heeft Japan ingehaald, en zo verder. Met de BRICS-bank, via de Euraziatische Unie en de Shanghai Cooperation Organisation, gaat dit blok voort zichzelf verder te versterken. Overigens riskeert het daarbij, zolang het vasthoudt aan een (staats-) kapitalistisch model, meegetrokken te worden in de crisis van de kapitalistische orde; maar dat is een ander verhaal.

De e-mails van de Democratische Partij laten zien hoe de Hillary-machine erop uit was om Bernie Sanders uit te schakelen, ook al lieten de peilingen zien dat deze Trump verslagen zou hebben. Hillary daarentegen verloor, omdat de mensen genoeg hebben van oorlogen, van haar als vertegenwoordigster van het blok dat voortgaat ze te voeren, en niet in de laatste plaats, omdat de FBI in de laatste twee weken voor de verkiezingen het onderzoek aankondigde naar haar persoonlijke e-mail-correspondentie, onmiskenbaar een dreun voor haar campagne.

Het neoliberale interventieblok reageerde met een campagne om de stemmen opnieuw te tellen. Toen kwamen de oproepen aan de kiesmannen om te breken met de gewoonte (in veel staten een wettelijk vereiste) om voor de kandidaat te stemmen die de meerderheid in de betreffende staat heeft gehaald. En intussen werd de campagne om ‘Poetin’ af te schilderen als de duivel, bron van alle kwaad en wat er maar mis kan gaan, opgevoerd. 9 januari zal het Congres ook nog eens stemmen over de vraag of de presidentsverkiezing in november geldig is—normaal gesproken een routine-stemming maar in dit geval opnieuw een gelegenheid om een blokkade voor een Trump-presidentschap op te werpen.

Zou een presidentschap van Trump dan het moment markeren waarop het wegzinkende Westen terugtreedt van verdere overzeese interventiepolitiek? Ik zeg ‘het Westen’, omdat de droevige staat van de EU ook in aanmerking moet worden genomen. Europa heeft ten minste vanaf 2008 de nog resterende zelfstandigheid in de wereldpolitiek opgegeven en zichzelf tot gijzelaar van de prioriteiten van Washington gemaakt, in Oekraïne, Syrië, en elders.

Veel mensen klagen terecht over de bekrompenheid en het racisme van het team van Trump en van Donald zelf, zijn autoritaire roofzucht, en zo meer. Maar dan vergeet men dat de Oorlog tegen de Terreur, net als de Vietnamoorlog, de bloedbaden in Indonesië, eindeloze interventies in Latijns Amerika, of de bombardementen van Japanse steden met brandbommen en atoomwapens ook blijk gaven van bekrompenheid en racisme, en net zo goed een teken waren van autoritaire roofzucht—maar dan gericht op overzeese doelen en op vreemde volkeren, die soms met miljoenen werden gedood.

Nu keert zich dit naar binnen, misschien wel radicaler dan onder een presidentschap van Sanders omdat Bernie heel makkelijk in de oude sociaal-democratische val zou zijn getrapt waarbij de ruimte voor binnenlandse sociale politiek wordt gekocht door de imperialisten hun buitenlandse oorlogen te geven.

Wat daarbij het meest beangstigend is, is niet alleen dat de waarheid in deze kwesties niet meer uit de mainstream media kan worden gehaald. The Washington Post, die halverwege 2016 aan Amazon-eigenaar Jeff Bezos werd verkocht, is via Amazon nu ook direct verbonden met de CIA, waarmee Bezos zojuist een contract heeft gesloten ter waarde van tweemaal de prijs die hij voor de krant had betaald. Zo eindigt ‘de krant is een meneer’. Maar bovenop dit soort corruptie komt ook nog eens de Countering Foreign Propaganda and Disinformation Act dieObama op 23 december heeft ondertekend. Deze wet is erop gericht ‘Russische propaganda’ en ‘nepberichten’ uit te sluiten en moedigt Google, Facebook enz aan om stappen te zetten om ongewenste informatie ook te verwijderen.

Zo worden de mainstream media, die voortgaan met schrijven over de Russische hacks, de Russische invasie van Oekraïne, en zo meer, door deze nieuwe wet nu ook beschermd tegen feitelijke correctie.

Als hij het overleeft tot de inauguratie, zal Trump de toon tegenover Rusland misschien matigen, maar hij zal deze wet waarschijnlijk niet terugtrekken.Net zo min als hij de Patriot Act en de surveillancestructuur die door de onthullingen van Snowden zichtbaar is geworden, ongedaan zal maken.

Het belangrijkste is dat dit natuurlijk slecht nieuws is voor de Verenigde Staten (in zekere zin, oud nieuws). Maar de rest van de wereld krijgt de kans om weer enige bewegingsvrijheid te heroveren.

En nergens is dat meer urgent dan in Europa.

Kees van der Pijl

Amerikaans-Russische confrontatie, Trump

Oorlog is geen Oplossing roept Tweede Kamer op Trumps toenadering tot Rusland niet te negeren

Precies een week na het bekend worden van de, ook voor ons, onverwachte verkiezing van Donald Trump tot president van de Verenigde Staten begint de Tweede Kamer op woensdag 16 november aan de plenaire behandeling van de Defensiebegroting 2017. Met het oog hierop stuurde het Centrum voor Geopolitiek / Oorlog is geen Oplossing een brief aan de Tweede Kamer met onderstaande inhoud.



In het Kamerdebat zullen ongetwijfeld de reacties doorklinken die we de afgelopen dagen al hoorden in kringen van Europese defensiespecialisten in de politiek, de pers of de wetenschap. Op basis van Trumps campagne-uitspraken over de bereidheid om als Verenigde Staten nog langer het leeuwendeel van de Europese verdediging te betalen zolang de Europese NAVO-lidstaten aan hun 2%-norm niet zouden halen, pleiten Atlantisch georiënteerden voor een hogere snelheid waarmee het punt bereikt zou word en dat de Europese landen wčl aan Trumps voorwaarde voldoen terwijl Europees georiënteerden Trumps uitspraken aanhalen om met meer voortvarendheid werk te maken van de Europese militaire samenwerking en “de eigen broek op te houden”. Dit laatste zal ongetwijfeld ook gepaard gaan aan een pleidooi om de Europese defensiebudgetten te verhogen.

Wat ons bij deze twee reacties opvalt is dat ze beide zijn gebaseerd op een noodzaak het Europese EU- en NAVO-gebied te verdedigen tegen de Russische Federatie waarmee de spanningen de afgelopen twee-en-een-half jaar fors zijn opgelopen. Bij het als onveranderlijk aannemen van deze dreiging waartegen Europa zich zou moeten verdedigen, gaat de Europese politiek geheel voorbij aan de andere kant van Trumps uitspraken over de Europese veiligheid, namelijk dat hij de relatie met Rusland wil normaliseren en tot een samenwerking met de Russische Federatie wil komen als het de bestrijding van ISIS en de beëindiging van de binnenkort zes jaar durende oorlog in Syrië betreft.

Zowel voor de verhoudingen binnen Europa (waar grote meningsverschillen bestaan over het sanctiebeleid jegens Rusland èn over de opvang van vluchtelingen uit het oorlogsgebied in het Midden-Oosten), de tot een gevaarlijk niveau oplopende spanningen met de Russische Federatie čn voor een zo snel mogelijke beëindiging van de oorlog in Syrië lijkt ons een Europese ondersteuning van deze nieuwe lijn in de Amerikaanse Rusland-politiek van groot belang en een derde weg te openen tussen het ten koste van 2% van ons Bruto Nationaal Product in stand houden van het NAVO-bondgenootschap en de verdere militarisering van de Europese Unie dat 60 jaar geleden toch vooral als vredesproject is begonnen tussen twee voormalige erfvijanden.

Het lijkt ons noodzakelijk dat de Kamer deze zeer wel mogelijke ingrijpende verandering van de veiligheidssituatie in Europa en haar oostelijke en zuidelijke buren serieus neemt in haar beraadslagingen over de noodzaak om het defensiebudget te verhogen om hetzij het NAVO-bondgenootschap te redden of om de Europese Unie te militariseren terwijl er ook een ontspanningspolitiek ten aanzien van Rusland aan de horizon gloort.


=========

Een bewerking van bovenstaand artikel verscheen op 22 november 2016 als opinie-artikel in Trouw.

Amerikaans-Russische confrontatie, Trump

Het ‘Trump-moment’ in de schuivende internationale verhoudingen


In de beginselverklaring van OorlogIsGeenOplossing.nl uit 2013 is de stelling dat het Westen economisch terrein verliest en dat probeert te compenseren met de inzet van geweld. Dat geweld bestrijkt een breed scala, van electronische bewaking, inmenging in de politieke ontwikkeling (dus kleurenrevoluties, chantage en moord, staatsgrepen), economische oorlogvoering middels sabotage of sancties, en militair geweld.


Hillary Clinton zou deze koers onverkort voortgezet hebben, maar bij Trump is dat minder zeker.


Is hij dan de belichaming van een moment in de historische ontwikkeling waar het Westen onder Amerikaanse leiding de poging om de neergang met geweld te compenseren, opgeeft? Mijn stelling zou zijn dat àls dit zo is, met de nadruk op ‘als’, de autoritaire, populistische kant van Trump alleen nog maar meer betekenis krijgt.

Bij velen is de opluchting dat de ‘Koningin van de Chaos’ zoals Diana Johnstone haar noemt in het gelijknamige boek over Hillary, het niet geworden is, zo groot dat men van de schrik denkt dat Trump daarom wel mee zal vallen.

Hier is het toch zaak om te bedenken dat Trump een Amerikaanse ‘oligarch’ is, de op 155 na rijkste man van de VS, en dat is hij geworden met onroerend-goed transacties, gebruik van illegale, onderbetaalde arbeid, en ga zo maar door. Trumps vrienden zijn dan ook van hetzelfde laken een pak. Uit de wereld van het grote kapitaal de eigenaar van de bouwmarkt Home Depot, Bernard Marcus, een felle antivakbondsondernemer en tegenstander van iedere vorm van arbeidersrechten, en Steven Mnuchin, afkomstig van de beruchte Goldman Sachs, de bank die in elke Amerikaanse regering vertegentwoordigd is en ook in de EU sleutelposities inneemt.

En dan een reeks uiterst rechtse politici, zoals Newt Gingrich, voormalig voorzitter van het Huis van Afgevaardigden en herhaaldelijk in schandalen betrokken; Rudi Giuliani, de burgemeester van New York die het puin van 9/11 liet verschepen naar het Midden Oosten nog voor het onderzocht was op sporen, en John Bolton, een extreme tegenstander van wapenbeheersing.

Ron Paul, de ultraliberale voormalig presidentskandidaat maar ook een militante anti-oorlogsactivist, sprak vorige week de hoop uit dat Trump zich niet zou laten inpakken door de ‘schaduwstaat’, de krachten die niet verkozen worden maar niettemin de werkelijke macht uitoefenen: het grote kapitaal, het militair-industriële complex, de wereld van de geheime diensten en de FBI en de grote concerns in de sociale media die hen de data leveren. Maar die schaduwstaat ontloop je niet—de samenstelling van het transitieteam en van het kabinet dat het vertrouwen van deze belangen zal moeten verdienen, zullen allebei traceerbaar zijn naar de schaduwstaat, de heersende klasse, of hoe je het ook wil noemen. Het Congres zal iedere kabinetsbenoeming in dit opzicht toetsen.

Maar daar ligt Trumps betekenis dan ook niet. Zoals Ronald Reagan, een soort Boer Koekoek toen hij nog gouverneur was, de mascotte was van een breed blok van krachten dat in de hele wereld de linkse opmars van de jaren zeventig terug wilde draaien, zou Trump wel eens symbool van de pas op de plaats kunnen worden.

En daar komen het binnenlandse autoritaire kapitalisme, het kapitalisme van de Patriot Act, en de verloren gegane wereldpositie van de VS bij elkaar.

Het naoorlogse kapitalisme was gebaseerd op compromis, nationaal en internationaal; onder Reagan werd de tegenaanval tegen links ingezet, maar ook toen had het financiële kapitaal dat de toon zette, nog een bondgenoot met een zekere ‘massa’, nl. de middenklasse die huizen en aandelen bezit. Dus er was nog altijd een klassencompromis dat een maatschappelijk draagvlak verleende aan het Reagan-offensief tegen de arbeiders, tegen de Derde Wereld, en tegen het Sovjetblok.

Na 1991 is het kapitalisme geradicaliseerd tot een systeem dat zich niet meer met materiële compromissen van maatschappelijke steun verzekert, maar hooguit met wat Gramsci noemt, ‘corruptie/fraude’—dus stelen en liegen, iets wat onze media tot een ware kunstvorm hebben verheven, want het lijkt nog altijd alsof je gewoon het nieuws te horen krijgt. Dus het nieuws over de terroristische dreiging, over de Russische dreiging, en ga zo maar door, en dan maar ‘human interest’- verhalen.

Zo krijg je de mensen ook mee in allerlei politieke projecten, niet meer omdat ze er iets mee winnen, maar door op hun angsten en emoties te spelen. Tegelijk heeft het huidge kapitalisme extreme ongelijkheid voortgebracht—lees Piketty, Het kapitaal in de 21ste eeuw. Dat is dan het speculatieve financiële kapitaal dat ons in de crisis van 2008 heeft gestort en vervolgens op kosten van de gemeenschap in staat is gesteld het hele kaartenhuis weer op te bouwen.

Omdat het allemaal uiteindelijk op stemmingmakerij en niet meer op een reëel, levensvatbaar project berust zoals zeg van 1947 tot de jaren 80, moet het gedekt worden door afluisteren, inperken van rechten, enz. Dat zullen Trump en zijn vrienden niet veranderen, integendeel.

Overal in de wereld komen oligarchen aan de macht, direct (bv. Berlusconi of Trump) dan wel via beroepspolitici die hun vertrouwen hebben en een graantje mee mogen pikken (denk aan Tony Blair, vertrouweling van Murdoch, en inmiddels goed voor £ 12 miljoen per jaar) die een autoritaire politiek voorstaan.

Hillary Clinton wilde daarnaast ook oorlog voeren en ‘Poetin’ klem rijden, maar Trump ziet in Poetin een medestander die ook een oligarchisch kapitalisme vertegenwoordigt. Als alle oligarchen en hun dienaren het systeem dat in zijn voegen kraakt, zowel in Rusland en China als in de VS en de EU, proberen overeind te houden en de handen ineen slaan ‘tegen het terrorisme’ (lees : de onbeheersbaar geworden, mobiele mensenzee die gestaag uitdijt naar 10 miljard), is er misschien nog hoop, voor de oligarchen wel te verstaan.

Zo komen in één ontwikkeling de autoritaire politiek van de oligarchie en de onrust onder de bevolking over de afbraak, die zich uit in onvrede met de bestaande orde bij elkaar. Kan dat dan werkelijk een vredesbevorderende ontwikkeling zijn?

Kees van der Pijl

Amerikaans-Russische confrontatie, NAVO

Op oorlogspad (5) De NAVO-top in Warschau

Op 11 november vorig jaar boden wij in de Tweede Kamer namens aan groot aantal vredesorganisaties en -activisten een petitie aan aan de Vaste Kamercommissie voor Defensie tegen voorgestelde verhoging van de Nederlandse defensieuitgaven. Jasper van Dijk, de defensiespecialist van de SP, had dit bezoek helpen voorbereiden. We hadden we een grote kaart met de uitgaven per land bij ons, waaruit bleek dat de zgn. Russische dreiging in ieder geval niet gebaseerd was op een defensiebegroting die aanleiding tot zorg zou zijn. En dat was vóór de aankondiging dat Moskou dit jaar als gevolg van de dalende olieprijs en de economische oorlogvoering door het Westen, die begroting nog eens met tien procent zou verlagen.


Op de foto (van Joël van Dooren) links commissievoorzitter Han ten Broeke, Peter van Griensven met de kaart, en ondergetekende om het uit te leggen. 

In de discussie die we daarna met verschillende kamerleden mochten hebben, waren we het er snel over eens dat de dreiging inderdaad niet een kwestie was van te weinig defensieuitgaven, want alleen al de Europese NAVO-landen geven veel meer uit dan Rusland. Het ging echter, zo werd ons verzekerd, om afspraken en die moeten nu eenmaal worden nagekomen.



Op 8 en 9 juli wordt in Warschau een NAVO-top gehouden die dan ook niet gaat over een werkelijke dreiging, want de NAVO is militair oppermachtig. De landen die in de organisatie de lakens uitdelen, op de eerste plaats de VS, zoeken echter zelf conflicten op of mengen zich erin (interventie in Joegoslavië, de invasie van Irak, interventie in Libië, steun aan de jihad in Syrië, en steun aan de anti-Russische ultra’s in Oekraïne) en de instabiliteit die daarvan het gevolg is wordt vervolgens als dreiging gepresenteerd.

Na de uitspraken van de Duitse minister van Buitenlandse Zaken Steinmeier dat grootschalige militaire oefeningen dicht bij de Russische grens (meest recent ‘Anaconda’ waaraan 31,000 NAVO-militairen deelnamen) de spanningen alleen maar vergroten, is het voor alles wat de NAVO een goed hart toedraagt zaak de ‘dreiging’ breed uit te meten. En wie weet kan er nog een incidentje worden georganiseerd dat de Steinmeiers in het bondgenootschap een toontje lager zal doen zingen.

Dagblad Trouw doet vandaag, 5 juli, een duit in het zakje met een grote rapportage ‘Samen op wacht’. Dat betreft de gevaren waaraan de Baltische staten zouden blootstaan. Nee, niet de rehabilitatie van oud-Nazi’s en SS’ers in die landen, die daar regelmatig demonstraties houden, of de risico’s van het onthouden van burgerrechten aan de Russische minderheid in m.n. Estland en Letland (resp. 24 en 27 procent van de bevolking). Eind mei jl. bleek uit peilingen dat 80 tot 90 procent van de etnische Letten en Esten vinden dat er te veel Russen zijn en dat ze naar Rusland moeten, dus etnische zuivering.

Maar Trouw komt met een rapport van de RAND Corporation (de denktank van de Amerikaanse vliegtuigindustrie, maar dat wordt er niet bij gezegd) dat de militaire krachtsverhoudingen aan de Baltisch-Russische grens in het voordeel van Rusland zijn. Uiteraard een grote kaart om dit te illustreren. Had iemand dan verwacht dat er meer Britse en Amerikaanse troepen aan die grens zouden zijn, plus de kleine legers van deze nieuwe NAVO- en EU-landen zelf, dan Russische militairen in Rusland?

Op oorlogspad dus, mee in de NAVO-propaganda van een op handen zijnde grote Russische invasie.

In werkelijkheid dreigen toenemende spanningen met de grote Russische minderheden in die landen, die ook nog eens geconcentreerd zijn in de steden. Hun rechten worden nog steeds ontkend en zelfs verder ingeperkt. Een nieuwe taalwet in Letland stelt bv. het gebruik van Lets op Russisch-talige middelbare scholen verplicht.

Kortom, dreiging genoeg, niet de dreiging van een Russische invasie, maar van etnische spanningen veroorzaakt door anti-Russisch nationalisme. Militair machtsvertoon van de NAVO moet daaraan rugdekking geven. Op naar Warschau!

Kees van der Pijl

Amerikaans-Russische confrontatie, NAVO

Gelekte e-mails werpen licht op de Amerikaanse strategie achter de burgeroorlog in Oekraïne


Op 2 juli berichtte Russia Today dat een complete e-mail-correspondentie van NAVO-commandant Generaal Philip Breedlove was gelekt naar de klokkeluiderswebsite DC Leaks. Deze mails maken duidelijk dat de haviken in de Verenigde Staten en de NAVO vanaf eind maart 2014 een strategie begonnen te ontwikkelen die gebaseerd was op het opkloppen van angst voor een grote Russische militaire operatie. Gebruikmakend van de afscheiding van de Krim en de terugkeer van het schiereiland in de Russische Federatie, werd een spookbeeld opgeroepen van een op handen zijnde invasie, op diverse fronten, met name de Baltische staten en natuurlijk Oekraïne.



Een centrale figuur in Breedlove’s netwerk was zijn voorganger ten tijde van de Kosovo-oorlog, Generaal Wesley Clark, die in deze periode in Oekraïne rondreisde als adviseur van het ultranationalistische regime dat door de coup van 21 februari in het zadel was geholpen. Clark rapporteerde aan Breedlove en anderen in het netwerk over de situatie aan ‘het front’, hoewel er nog geen gevechten gaande waren. De algemene teneur in de correspondentie tussen de hardliners, dus Breedlove en Clark, alsmede onderminister van BZ Victoria Nuland (F**k the EU) en de ambassadeur in Kiev, Geoffrey Pyatt, was er een van grote zorg over het feit dat president Obama niet oorlogszuchtig genoeg was. Ook de Verenigde Chefs van Staven in het Pentagon bleken slechts schoorvoetend bereid om een confrontatie met Rusland te zoeken.

Na de bezetting van regeringsgebouwen in het oosten van Oekraïne op 6 april riepen de machthebbers in Kiev de Verenigde Staten op tot een spierballenpolitiek en onder andere de oligarch Rinat Akhmetov, die volgens hen achter de bezettingen zat, te straffen. Daarna gooiden ze het roer om en kwamen met een ander verhaal, ditmaal dat het het begin was van een Russische invasie.

Op 12 april veranderden gewapende milities, aangevoerd door Russische nationalisten, de protestbeweging in een gewapende opstand. Diezelfde dag schreef Wesley Clark aan Nuland dat de VS een verklaring moest uitgeven waarin steun werd betuigd aan Kiev om met militaire middelen de controle over het oosten te herstellen. Daarnaast deed hij verslag van een gesprek met de president van Bulgarije die klaagde over de rol van Duitsland, dat maar vast bleef houden aan het idee van invloedssferen (ook een Russische). Daarnaast vroeg Clark aan Breedlove of hij voor een verklaring kon zorgen waarin Moskou de schuld kreeg van het geweld omdat ‘als de Oekraïeners hun verhaal niet meer op orde hebben, de Russen dat als een schot voor open doel zullen zien.’

Nog altijd op de 12de ging Clark in een e-mail aan Breedlove uitgebreid in op de algemene geopolitieke situatie. Hij stelde dat ‘Poetin het uitblijven van Amerikaans optreden in Georgië en Syrië als “zwakte” opgevat heeft.’

En China kijkt nauwlettend toe. China zal binnen vijf jaar, als de huidige trend doorzet, vier vliegdekschepen in de westelijke Stille Oceaan hebben, en daar het luchtruim domineren. En als we Oekraïne weg laten glijden, vergroot dat de risico’s op conflict in de Stille Oceaan. Want China zal zich afvragen, zou de VS dan wel optreden ten behoeve van Japan, Korea, Taiwan, de Filippijnen, em de Zuidchinese Zee?

Als Rusland Oekraïne inneemt, zal Belarus zich bij de Euraziatische Unie aansluiten en kijk eens aan, dan is de Sovjet Unie terug (onder een andere naam) …
Noch de Baltische staten noch de Balkanlanden zullen politieke woelingen die door een herlevend Rusland de wind in de rug krijgen, makkelijk kunnen weerstaan. En wat heb je aan een NAVO-”veiligheidsgarantie” tegen binnenlandse ondermijning?
En zo zal de VS dan te maken krijgen met een veel sterker Rusland, een verbrokkelende NAVO, en een grote uitdaging in de westelijke Stille Oceaan. Het is dus heel wat makkelijker om nu stand te houden in Oekraïne dan later ergens anders.


Breedlove was onder de indruk en wilde verder praten, maar de twee liepen elkaar die dag mis. Wel kon Clark na een ontmoeting met Victoria Nuland bevestigen dat ook zij zich inspande om de VS openlijk steun te laten geven aan het voornemen van het regime in Kiev om geweld te gebruiken tegen de opstandelingen in het oosten.

Het weekend van 13 en 14 april was de directeu van de CIA, John Brennan, op bezoek in Kiev, iets wat indertijd geheim is gehouden. Dat werd gevolgd door de komst van tientallen CIA-adviseurs en daarnaast werden huurlingen van Blackwater (Academi) ingevlogen om te helpen in de oorlog van Kiev tegen de eigen burgers, die op de 16de begon.

De burgeroorlog is geleidelijk verworden tot een etnische zuivering van de Russisch-sprekende bevolging in het vroegere industriële hart van Oekraïne, waarbij meer dan een miljoen mensen verdreven zijn en tienduizenden gedood. De e-mails van het Breedlove-netwerk die nu openbaar zijn geworden laten zien dat het een bewuste beslissing was van het Amerikaanse commando van de NAVO plus diverse bondgenoten om een conflict met Rusland in Oekraïne te forceren en zo de opmars van China en Rusland tegen te houden en het ‘verbrokkelen van de NAVO’ te voorkomen.

Het kan zijn dat het lekken van zijn e-mails te maken heeft met Breedlove’s aspiratie om in een regering onder Hillary Clinton een rol te spelen en dat iemand dacht dat dit niet de beste levensverzekering was. Wie weet. Maar Hillary heeft dezelfde kijk, dus het is geen geruststelling dat hij die baan misloopt.

Kees van der Pijl

Amerikaans-Russische confrontatie, kernwapens, NAVO

Nucleaire oorlog in Europa?

William J. Perry, de voormalige Amerikaanse minister van defensie (1994-7) en een specialist op het gebied van nucleaire wapens, schreef in zijn boek “My Journey at the Nuclear Brink” (2015) dat “de gevaren van een nucleaire catastrofe (nu) groter (zijn) dan gedurende de Koude Oorlog en de meeste mensen zijn zich volstrekt niet bewust van dit gevaar”. Hij wijst onder andere op het ontrafelen van het web van vertrouwenwekkende maatregelen en verdragen tussen Rusland en de NAVO. Zijn visie wordt volledig onderschreven door de huidige gouverneur van Californië (http://www.nybooks.com/articles/2016/07/14/a-stark-nuclear-warning/).



Met het neerschieten van een Russische jachtbommenwerpen bij de Syrisch-Turkse grens door NAVO lid Turkije zaten we dicht bij een militaire confrontatie tussen Rusland en de NAVO (NAVO-chef Stoltenberg sprak onmiddellijk zijn solidariteit met Turkije uit). Het aantal incidenten tussen Russische en NAVO-vliegtuigen neemt snel toe. 


Ook in Europa wordt de kans op een door beide zijden niet gewilde en ongeplande militaire escalatie steeds groter. Nooit sinds het uiteenvallen van de Sovjet-Unie zijn de betrekkingen tussen Rusland en de NAVO zo slecht geweest.

Alhoewel met de oostwaartse uitbreiding de NAVO aan Rusland de toezegging deed dat er geen permanente NAVO-bases in de nieuwe lidstaten zouden komen, wordt de frequentie van militaire oefeningen, die steeds grootschaliger worden, opgevoerd. De NAVO-oefening Anakonda 2016, deze maand in Polen, telde al 31 000 manschappen. Het waren vooral Amerikanen die meededen maar volgens de Anakonda website waren er ook Duitse soldaten bij (http://www.eur.army.mil/anakonda/). Dit is de eerste massale concentratie van troepen bij de Russische grenzen sinds juni 1941 (precies 75 jaar geleden), toen de Duitsers de Sovjet Unie binnenvielen.

Maar het was bijzonder dat de Duitse minister van buitenlandse zaken Steinmeier afstand nam van het oorlogsgeroffel van de NAVO. Hij bekritiseerde de “grootschalige militarisering van de NAVO-grenzen in het arctisch gebied en in en rondom de Baltische Zee, van de Zwarte Zee tot de Middellandse Zee” (Bild, 19 juni 2016).

Gedurende de Koude Oorlog, en met name sinds een Wederzijds Gegarandeerde Vernietiging (MAD in het Engels) ontstond, zijn er veel maatregelen genomen om een nucleaire confrontatie te voorkomen. Het gaat niet alleen om directe communicatiekanalen tussen legerleidingen en de hoogste politieke leiding (hot lines) maar ook verdragen tot ontmanteling van nucleaire wapens (sinds midden jaren tachtig), waarschuwingssystemen en het niet plaatsen van offensieve wapensystemen.

Sinds midden jaren negentig zijn deze maatregelen en verdragen geleidelijk ontmanteld. Het ABM-verdrag (Anti-Ballistic Missile) is door President Bush in 2002 eenzijdig opgezegd, ondanks het feit dat Rusland te kennen gaf als volwaardige partner opgenomen te willen worden in de door het Westen gedomineerde veiligheidsstructuren. In 1999 is de oostwaartse uitbreiding van de NAVO begonnen. De laatste toevoeging is Montenegro. In 2008 wisten Frankrijk en Duitsland te voorkomen dat voor Oekraïne en Georgië de weg vrijkwam naar NAVO-lidmaatschap, maar de deur werd niet definitief dicht gedaan. De NAVO-interventie in Kosovo (1999), welke leidde tot de afsplitsing van deze Servische provincie, werd in Rusland gezien als de eerste in een lange reeks vijandige daden. Rusland voelde zich steeds meer omsingeld. De Maidan-revolutie van 2014, die actief door het Westen ondersteund werd, betekende het overschrijden van een rode lijn voor het Kremlin. De Russische annexatie van de Krim, waar de belangrijkste Russische vlootbasis is gelegen, kan ook in dit licht worden bezien.

De afwezigheid van communicatie en vertrouwenwekkende mechanismen versterkt een negatieve spiraal van het denken in worst-case scenario’s en verkeerd begrijpen van elkaars intenties.

Waar NAVO-landen alleen uitgaan van legalistische principes (elk soeverein land moet zelf beslissen bij welk bondgenootschap het hoort) gaat Rusland ook uit van geopolitieke principes, onder andere het beschermen van een zone van vitaal belang rond haar grenzen. Het Westen gaat uit van het principe dat al haar militaire maatregelen defensief van aard zijn. Maar Rusland houdt rekening met offensieve bedoelingen. In tegenstelling tot het Westen wil Rusland een systeem van gedeelde veiligheid.

Het anti-raket schild dat de VS in Roemenië en Polen installeert is volgens de VS gericht tegen Iran dat geen raketten heeft welke Europa kunnen bereiken. President Poetin zei hierover: “Nu plaatsen zij hun anti-raketten daar, welke in staat zijn een doel te raken tot op een afstand van 500 kilometer. Maar de technologie ontwikkelt zich en wij weten ongeveer in welk jaar de Amerikanen een nieuwe raket zullen hebben die een reikwijdte van niet 500 maar 1000 kilometer- of zelfs meer- zal hebben, en van dat moment zal dit onze nucleaire capaciteit bedreigen’(Russia Today, 20 juni). De vrees is dat de VS een eerste nucleaire slag kan leveren waarbij het nucleaire potentieel van Rusland direct vernietigd wordt, waardoor nucleaire chantage mogelijk wordt. Volgens Poetin begrijpen de mensen niet hoe potentieel gevaarlijk de situatie is “De wereld wordt in een geheel nieuwe dimensie getrokken, terwijl (Washington) pretendeert dat er niets gaande is”

Mei 2016 is het anti-raket schild geactiveerd in Roemenië. In Polen (dicht bij de Russische grens) zal dit in 2017 gebeuren. Alhoewel dit schild de militaire situatie in de regio destabiliseert heeft de EU, welke een gemeenschappelijke veiligheidspolitiek heeft, dit nooit bediscussieerd.

Ook de politiek van sancties tegen Rusland laat zien hoe totaal ondergeschikt het Europese veiligheids- en buitenlandse beleid is aan Amerikaanse belangen.

Hans van Zon

Amerikaans-Russische confrontatie

Wordt MH17 ons 9/11? (15) Nieuwe onthullingen over een Amerikaans-Nederlands-Australisch militair antwoord in juli 2014

Op 24 juli 2014, een week na de ramp met vlucht MH17, plaatsten wij een blog die waarschuwde tegen militaire avonturen in oost-Oekraïne. Dat was toen gebaseerd op een bericht die dag in De Volkskrant dat de regering-Rutte een lobby voerde voor een militair antwoord.

Een paar weken later zou je nog hebben kunnen denken dat dit allemaal een tijdelijke overreactie en/of overdreven berichtgeving was geweest die het best vergeten kon worden. Intussen zijn er echter uit Australië nieuwe onthullingen gekomen die onderstrepen dat dit wel degelijk een serieuze onderneming was, zij het niet noodzakelijk alleen van de kant van Nederland en Australië.

De nieuwe informatie is terug te vinden (met nog wat aanvullende informatie) op de blog van de Rusland-kenner John Helmer, Dances with Bears. Wat daar uit tevoorschijn komt is een beangstigend gebrek aan werkelijkheidszin van onze premier. Ofwel, en zo kan je het ook bekijken, een gebrek aan ruggegraat bij druk van buitenaf. Het Volkskrant-bericht impliceert het eerste, omdat het ervan uit gaat dat dit een Nederlands initiatief was en dat het kabinet direct na de herdenkingsplechtigheid op het vliegveld Eindhoven met spoed bijeenkwam om de plannen te bespreken. De regering bereidde ook al een artikel 100 procedure voor om het parlement op de hoogte te stellen van de voorgenomen militaire operatie.

Minister Frans Timmersmans, die drie dagen eerder de demagogische toespraak in de VN had gehouden die hem de eretitel Politicus van het Jaar had opgeleverd hoewel de speech volgepakt was met insinuaties die op verdraaide informatie waren gebaseerd. reisde diezelfde 24ste juli naar Australië om voor elkaar te krijgen dat Nederland de leiding van het onderzoek zou krijgen. Dit met de mogelijkheid van gewapend escorte. De Volkskrant berichtte dat niet alle fracties in de Tweede Kamer overigens even overtuigd waren van de levensvatbaarheid van deze onderneming.

Intussen had Rutte telefonisch overleg gevoerd met Porosjenko in Kiev en Poetin in Moskou, maar niet met de zelfverdedigingsgroepen in de Donbas, hoewel die de OVSE, de media en ook een Maleisische delegatie onmiddellijke en ongehinderde toegang hadden verschaft tot de rampplek. Voor de VVD-PvdA-coalitie is immers het uitgangpunt, trouw aan het NAVO-interpretatie van de regime-wisseling en de ´Russische invasie´, en dus kon er van die toegang geen gebruik worden gemaakt. In plaats daarvan ging de regering ervan uit dat met een OK uit Kiev troepen zouden kunnen worden gestuurd zonder de moeizame weg van een VN-resolutie te hoeven afleggen.

De volgende dag berichtte de doorgaans goed geïnformeerde Telegraaf dat de verloven van de 11de luchtmobiele brigade met zijn 4500 militairen ingetrokken waren en dat deze keurtroep dat weekend, dus 26 en 27 juli, van haar twee legerplaatsen in Nederland naar het gebied van Donetsk in oost-Oekraïne zou worden overgevlogen. Bovendien waren Nederlandse commando´s uit Mali teruggeroepen.

Dit alles zouden we misschien alweer vergeten zijn, maar nu is Helmer met nieuwe bijzonderheden over deze geschiedenis naar buiten getreden. James Brown, een Australische voormalige legerkapitein en intussen hoofd van een onderzoeksinstituut aan de Universiteit van Sydney, heeft onthuld dat het plan-Rutte voor een militaire interventie geen Nederlands-Australisch plan was maar de steun had van Washington. Gelukkig voor alle betrokkenen, en naar we mogen aannemen, voor de wereldvrede, spraken de Duitsers (die het commando hebben over de snelle interventiemacht, de Division Schnelle Kräfte, waarvan 11 Luchtmobiele Brigade deel uitmaakt) een veto uit over het uitzenden van de troepen. Samen met 3000 Australische troepen zou dat een aanzienlijke militaire aanwezigheid opgeleverd hebben, maar natuurlijk geen partij voor een eventueel Russisch antwoord.

Helmer meldt echter dat de Russen op dat moment geen idee hadden dat de VS (via Nederland en Australië) een militaire operatie in overweging hadden genomen. In werkelijkheid echter gingen de Amerikanen en de Australiërs door met het plannen van een interventie ook nadat Rutte op maandag 27 juli het plan om 11 Luchtmobiele brigade uit te zenden, van tafel was. Pas op 5 augustus staakten ook Washington en Canberra de voorbereidingen, drie dagen voor het afkondigen van een staakt-het-vuren in Oekraïne en het aftreden van het hoofd van alle Oekraïense militaire en inlichtingenoperaties, Andriy Paroebiy, de neofascist die direct na de coup in februari 2014 was aangesteld.

De Australische premier Tony Abbott (na zijn aftreden afgelopen september werd hij een van Porosjenko´s internationale adviseurs) verklaarde in een radiointerview in februari 2015 dat het idee van een militaire operatie niet van hem afkomstig was, maar dat het serieus besproken was door de Nederlandse en Australische militaire autoriteiten. Niemand gelooft echter dat zo´n interventie gelanceerd had kunnen worden zonder nadrukkelijke Amerikaanse toestemming en dit wordt door Helmer bevestigd als hij stelt dat de Amerikann en Australiërs nog een week langer doorvergaderd hebben over een militair ingrijpen.

De bal ligt daarom weer bij Rutte. Misschien moet hij eens uitleggen wat er toen precies gespeeld heeft, omdat dit tenslotte een ongelofelijke gok is geweest die de NAVO in een grote oorlog had kunnen betrekken, met Nederlandse troepen aan het front.

VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra heeft onlangs op een partijcongres verklaard dat we voor de nabije toekomst ernstig rekening moeten houden met een werkelijke oorlog met Rusland .
Met leiders van dit kaliber is het maar beter om zulke uitspraken serieus te nemen.

Kees van der Pijl (met dank aan Hans van Zon)

Amerikaans-Russische confrontatie

100 jaar Rosa Luxemburgs ‘Socialisme of Barbarij’

Precies een eeuw geleden, in 1916, verscheen een door Rosa Luxemburg in de gevangenis geschreven brochure getiteld De crisis van de sociaaldemokratie, onder de schuilnaam ´Junius´. Het eerste hoofdstuk daarvan heeft in verschillende edities de titel ‘Socialisme of barbarij’ meegekregen.



Met ‘barbarij’ bedoelde Rosa Luxemburg de Eerste Wereldoorlog. De ‘crisis’ bestond erin dat zij de Duitse SPD verantwoordelijk hield voor de massaslachting die toen twee jaar aan de gang was. 


‘Verkracht, onteerd, wadend door het bloed, druipend van vuil—zo staat de burgerlijke maatschappij daar, zo is ze’, aldus karakteriseert Rosa de oorlog. ‘Niet als ze zich, opgesmukt en deugdzaam, voordoet als cultuur, filosofie en ethiek, orde, vrede and rechtsstaat—maar als verscheurend wild dier, als heksensabbat van de anarchie, pestwalm voor beschaving en mensheid—zo toont ze zich in haar ware, naakte gedaante. En middenin deze heksensabbat voltrok zich een wereldhistorische catastrofe: de capitulatie van de internationale sociaaldemokratie’.

Immers, op 4 augustus 1914 besloot de Rijksdagfractie van de SPD haar goedkeuring te geven aan de oorlogsbegroting om ‘het vaderland’ te verdedigen, hoewel dat gezien het numerieke gewicht van de partij niet eens noodzakelijk was.

Alle agitatie in de voorafgaande jaren, de plechtige afspraken tussen de socialistische partijen in Europa om de naderende oorlog (die men levensgroot zag aankomen) bij zijn uitbreken onmiddellijk te beantwoorden met een algemene opstand, alles was op slag vergeten.

Ook in andere oorlogvoerende landen stemden socialistische meerderheden in met de oorlogsverklaringen, maar zoals Rosa uitvoerig uiteenzet, het gezag van de SPD was zonder weerga. Dit was de partij van Marx en Engels, van Lassalle, Bebel en (Wilhelm) Liebknecht, die hiermee de arbeiders in Europa veroordeelde tot dood en verminking in de loopgraven. De term ‘socialisme of barbarij’ is trouwens van Engels afkomstig, toen hij schreef dat de burgerlijke maatschappij voor de keuze staat: ofwel verdere ontwikkeling in socialistische richting, of terugval in de barbarij.

Het imperialisme laat ons zien hoe we ons deze terugval moeten voorstellen, aldus Rosa nadat ze deze uitspraak heeft aangehaald. ‘Deze wereldoorlog, dat is de terugval in de barbarij. De triomf van het imperialisme leidt tot de vernietiging van de beschaving—sporadisch tijdens de duur van een moderne oorlog, en definitief, als de nu begonnen periode van wereldoorlogen ongeremd, tot in de uiterste consequenties haar beloop zou krijgen’.

Vandaag, honderd jaar verder, kunnen we vaststellen dat dit profetische woorden waren. Bij de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog, met zijn vernietigingskampen en inzet van atoomwapens, verbleken zelfs de gruwelijkheden van de Eerste.

Chauvinisme en barbarij
Toen op het eind van de negentiende eeuw de emancipatie van de werkende klassen op de agenda kwam, reageerden de heersende klassen in Europa met chauvinistische propaganda om de massa’s tegen elkaar op te hitsen. In Frankrijk werden ‘populair-wetenschappelijke’ rapporten gepubliceerd die moesten aantonen dat Duitse urine giftiger was dan Franse; Keizer Wilhelm II, woedend over de revolutionaire woelingen die de troon van zijn verre familielid Tsaar Nicolaas in Rusland aan het wankelen hadden gebracht, instrueerde zijn eerste minister in een nieuwjaarstelegram in 1906 om te gaan werken aan het onschadelijk maken van de leiders van de socialisten, en dan oorlog om de arbeidersmassa in een ‘staalbad’ onder te dompelen.

Deze door de historicus Fritz Fischer uit de archieven opgediepte correspondentie heeft de continuïteit tussen Eerste en Tweede Wereldoorlog ook op het punt van de misdadige intentie in het volle daglicht gebracht (Fischer werd dan ook zwaar aangevallen bij het verschijnen van zijn Greep naar de wereldmacht). En hebben de Amerikanen, die de atoombommen afwierpen op burgerdoelen in Japan, die in Vietnam en Indonesië de koloniale oorlogen van de Europese mogendheden overnamen, en het ene na het andere schrikbewind in Latijns Amerika aan de macht hielpen, het beter gedaan?

Tenslotte viel ook de Russische Revolutie, waarover Rosa Luxemburg nog zo hoopvol spreekt in haar brochure, na een tiental jaren terug tot een barbaarse verloochening van de idealen waaruit ze was geboren. Ook in dat opzicht kreeg ‘de nu begonnen periode van wereldoorlogen tot in de uiterste consequenties haar beloop’.

Het dilemma van socialisme of barbarij is nog steeds actueel. Als er niet gestreefd wordt naar een werkelijke verandering van de maatschappij in socialistische zin, of zoals Gramsci het formuleert, ‘een maatschappij die rijker is in collectieve waarden’, dan is barbarij het alternatief, omdat de kapitalistische verhoudingen alleen nog met geweld te handhaven zijn. In het Midden Oosten en Afrika, Oekraïne en Azerbeidzjan, overal waart het spook van de oorlog rond, de ‘heksensabbat van de anarchie’. De provocaties van de NAVO aan de Russische grenzen, die een nucleaire oorlog kunnen uitlokken, zijn ook de ‘uiterste consequentie’ van de periode van wereldoorlogen die volgens Rosa Luxemburg begon toen de socialisten hun, nota bene ongevraagde instemming met de oorlog betuigden.

Ook de Europese volgzaamheid inzake de Amerikaanse confrontatiepolitiek tegen Rusland en China gaat terug op de fatale keuze die in augustus 1914 werd gemaakt. Daarin ligt de actualiteit van ‘socialisme of barbarij’.

Kees van der Pijl

Amerikaans-Russische confrontatie

De VS en Rusland moeten dringend gaan onderhandelen!

In The Bulletin of the Atomic Scientists verschenen afgelopen maand bezorgde commentaren over de toenemende spanningen tussen het Westen en Rusland. Zonder uitzondering benadrukken de auteurs de urgentie van een terugkeer naar de onderhandelingstafel. Het meest aansprekende opiniestuk is afkomstig van Fiona Hill, onderzoeksmedewerkerbij het Brookings Instituut. Doorgaans zijn het de ‘haviken’ die het woord voeren namens deze denktank. Zij willen aansturen op escalatie van de oorlogen in Syrië en Oekraïne. Maar Fiona Hill behoort tot de ‘duiven’ binnen dit gezelschap.


In ‘Putin: The one-man show the West doesn’t understand’ wijst ze op de duizenden Russische kernwapens, die evenals de Amerikaanse kernwapens, op ‘hair trigger alert’ staan.
Ze waarschuwt dat één misinterpretatie van de Russische leider catastrofale gevolgen kan hebben. Daarom, zo stelt Hill, is het van groot belang dat wij een goed beeld verkrijgen van deze meest consequente uitdager van de door de Verenigde Staten geleide wereldorde sinds het einde van de Koude Oorlog.
Hill zoekt het misverstaan van Poetin vooral in zijn bestuursstijl. Anders dan zijn voorgangers, waaronder de vroegere Sovjetleider Joeri Andropov, de laatste Sovjetleider Michail Gorbatsjov, en de eerste Russische post-Sovjetleider Boris Jeltsin, heeft Poetin geen carrière gemaakt binnen de Communistische Partij. Ook had Poetin voor zijn komst naar Moskou in 1996 geen bestuurservaring. Poetin beweegt zich in een zeer kleine kring. Hij raadpleegt vrienden, maar of hij hun adviezen ter harte neemt, weten we niet. Hij is een selfmadepresident die sinds zijn aantreden in 2000 intelligence, veiligheid, politiek, en het toezicht op sleutelsectoren van de economie heeft gefuseerd tot een vanuit het Kremlin georganiseerd bestuurssysteem dat geworteld is in informele netwerken van de macht, aldus Hill. Poetin kampt volgens haar niet met rivaliserende belangen vanuit de economische en politieke machten; het is uiteindelijk Poetin die alle beslissingen neemt.
Het is deze autocratische manier van opereren die het Westen zo verwart, probeert Hill ons duidelijk te maken. Westerse politici met hun achtergronden in de partijpolitiek, het bedrijfsleven of in de oorlogsindustrie begrijpen niet waarom Poetin zo anders is. Hij is een mysterie voor hen. Werkelijk? Ik kan mij niet herinneren dat Amerikaanse regeringen moeite hadden of hebben of samen te werken met autocratische of dictatoriale regimes. Voor de goede verstaander is natuurlijk al snel duidelijk dat het werkelijke probleem schuilt in de weigering van Poetin om zich te schikken naar de neoconservatieve agenda van de Amerikanen. Dat beeld wordt nog eens versterkt als zij Poetin afschildert als een paranoïde man, die spoken ziet als het de expansie van de NAVO betreft. Ook bij Fiona Hill treft het Westen geen blaam in het conflict over Oekraïne. Rusland is de agressor. Maar anders dan haar collega’s zoekt zij naar een politieke oplossing. En dat valt toe te juichen. Het opiniestuk van haar sluit aan op een eerder commentaar van Hill’s collega Michael O’Hanlon over Syrië. Het voedt de suggestie dat de Westerse elites diep verdeeld zijn over Syrië en Oekraïne. Hopelijk neemt die verdeeldheid en twijfel verder toe.
Henk van der Keur