Brexit

Category
Brexit, Trump

De 'opstand der horden' gaat verder. Na de Brexit, Trump


Met de overwinning van Donald Trump in de Amerikaanse presidentsverkiezingen is een nieuwe fase ingegaan van de ‘opstand der horden’ (term van de Spaanse conservatief Ortega y Gasset uit 1930). Het is een opstand tegen de mondialisering van de economie waarmee het kapitaal een eind heeft gemaakt aan de sociale bescherming door de staat, en een open wereldmarkt heeft willen creëren. 
Daarin stroomt het geld naar waar het ’t meest opbrengt, en stromen de mensen naar plekken waar hun arbeidskracht concurrerend is. Dat laatste ervaren degenen die nog denken of hopen dat ze beschermd zullen worden (tegen ontslag, bij ziekte of ouderdom) als een bedreiging.
In de VS was de Democratische partij lang (d.w.z. vanaf de jaren dertig) de partij die samen met de vakbonden deze bescherming leverde, zij het altijd in combinatie met een imperialistische politiek. Onder Bill Clinton liet de partij het eerste, de sociale bescherming, los en sindsdien is het bergafwaarts gegaan voor de Democraten.


(tabel van Jonathan Webber)


Clinton breidde de NAVO tegen alle afspraken in uit naar het voormalig Warschaupakt, Bush begon de ‘War on Terror’ en trok de VS terug uit ontwapeningsaccoorden met de USSR resp. Rusland. Obama, ‘Yes We Can’ (do what?) zette de War on Terror voort als een drone-oorlog; zijn minister van buitenlandse zaken Hillary Clinton reisde tijdens de NAVO-interventie in 2011 persoonlijk naar Libië om aan te dringen op een snel uitschakelen van Gadaffi, die vervolgens op aanwijzing van de NAVO gegrepen werd door jihadisten die hem als een hond afmaakten. Terug in Washington is Hillary te zien op een video waarin ze een hele kamer aan het lachen brengt met de opmerking (een parafrase op Julius Caesar), ‘We came, we saw, he died’. In 2014 regisseerden de Amerikanen in Kiev een staatsgreep waarmee de nieuwe Koude Oorlog met Moskou, al eerder ingezet over belangrijke kwesties als Pussy Riot, op een rechtstreekse confrontatie uitdraaide.

Dit is nooit alleen maar een Amerikaanse zaak geweest. Heel langzaam heeft de werkende bevolking in het Westen zich afgekeerd van de partijen die traditioneel de sociale bescherming hebben gewaarborgd, zij het altijd in samenhang met imperialistische politiek. In Nederland was de PvdA, de partij van de AOW, actief betrokken bij de Politionele Acties in Indonesië, ze steunde de oorlog in Vietnam, en is sindsdien een trouwe bondgenoot in alle bovengenoemde Amerikaanse en NAVO-avonturen geweest.

Alle signalen die de bevolking heeft afgegeven dat het de neoliberale afbraak en de mondialisering van de economie die er de drijvende kracht van is, beu is, zijn minzaam terzijde geschoven. Toen in 2005 in Frankrijk en Nederland de ‘Europese grondwet’, die het neoliberalisme en de NAVO moest verankeren, bij referendum werd afgewezen, werd daar gewoon het ‘Verdrag van Lissabon’ van gemaakt dat keurig door alle parlementen werd geraticifeerd en vervolgens ingevoerd.

Na de crisis van 2008, waarvoor de rekening bij de bevolking is gedeponeerd in de vorm van verdere afbraak (de ‘hervormingen’), is de opstand aan beide zijden van de Atlantische Oceaan in een hogere versnelling gekomen. In Nederland het Oekraïne-referendum (weggehoond door de media, beleefd terzijde gelegd door de regering), de Brexit in Engeland. En nu dan Trump. En wie zal er nog opkijken als Marine Le Pen volgend jaar de Franse presidentsverkiezingen wint? Of Wilders de verkiezingen hier?

Wat dat alles betekent mag niet worden onderschat. Er is een werkelijke opstand tegen het wereldkapitaal gaande, maar dan een die wordt geleid door populistisch rechts. Een stroming die de mensen niets, maar dan ook werkelijk niets te bieden heeft.

Goed, Trump wil geen oorlogen meer beginnen, en het verval in Amerika zelf omkeren. Maar met belastingverlaging?

De nieuwe man zal spoedig ingepakt worden, het is de heersende klasse die per definitie heerst en die ‘de juiste mensen’ om hem heen zal plaatsen, net als dat met Reagan gebeurde. En net zoals de Brexit in Engeland teruggefloten is door rechters die het parlement, in ruime meerderheid pro-EU, weer een grotere rol willen geven zodat het economische programma waar de mensen nu juist tegen gestemd hadden, overeind blijft en alleen het nationalistische element overblijft.

Doordat ieder constructief perspectief ontbreekt is het verzet van de bevolking tegen het neoliberale kapitalisme een opstand der horden waarin de mensen zich van hun slechtste kant laten zien, geleid door haat en frustratie.

Niemand heeft kennelijk de temperatuur genomen van de massa’s die zich miskend en bedreigd voelen, of de vraag beantwoord waarom men ‘rechts’ naar oplossingen zoekt. Niemand die begrijpt dat de grote politieke partijen en de media bij de grote massa in beeld komen als ‘links’, omdat ze het alsmaar hebben over solidariteit en mensenrechten (voor migranten, voor seksuele minderheden, allemaal mensen die het ook verdienen, laat daarover geen misverstand bestaan), maar die solidariteit en rechten kennelijk niet willen laten gelden voor de mensen die hier naar een woning zoeken, die hier hun baan verliezen door sluiting van bedrijven die naar goedkope lonenlanden verhuizen, hier naar school moeten, ziek en oud worden.

Zolang er geen krachten opstaan die een werkelijke omwenteling van het bestaan beloven, gericht op vrede, duurzaamheid en rechtvaardigheid, zal de massa van de bevolking een ontketende horde blijven en van kwaad tot erger gaan.

Kees van der Pijl

Brexit

Goldman Sachs, de Brexit, en het gevaar van oorlog in Europa


Deze week is bekend geworden dat José Manuel Barroso, de voorzitter van de Europese Commissie van 2004 tot 2014, tot voorzitter van de Raad van Bestuur van de internationale zakenbank Goldman Sachs is benoemd. Dat maakt hem van iemand die het neoliberale programma uitvoert tot iemand die dat programma mag helpen opstellen. Het enige probleem is dat dat programma (privatisering, liberalisering, flexibilisering) op steeds meer tegenstand stuit, juist in Europa. 



Barroso’s voorganger bij Goldman Sachs, Peter Sutherland, had in 2012 de EU nog opgeroepen om het voorbeeld van de VS, Australië en Groot Brittannië te volgen, de grenzen te openen en ‘zich in te spannen om de nationale homogeniteit te ondermijnen.’ Onder Barroso is dat een heel eind gelukt, maar uiteindelijk stukgelopen op het verzet van de bevolking. De Brexit is daarvan het bewijs. 



Barroso kwam tijdens zijn voorzitterschap al regelmatig in het nieuws door uitspraken zoals dat democratische organen vaak de verkeerde beslissingen nemen. Zelf gaf hij de voorkeur aan beslissingen via de achterdeur, zoals bijvoorbeeld het toelaten van genetisch gemanipuleerde aardappelen in de EU, een cruise op het jacht van de Griekse reder Latsis die vervolgens profiteerde van EU-toestemming voor staatssteun aan zijn rederij, en nog zo het een en ander.

De kern van de zaak is dat Barroso in de tien jaar dat hij voorzitter van de Commissie was, onvermoeibaar heeft gewerkt aan het uitvoeren van het programma waarvan zijn voorganger Sutherland in 2012 een belangrijk aspect formuleerde, nl. een open Europese arbeidsmarkt waarin de goedkope arbeid uit nieuw toegetreden landen vrij naar de landen kan verhuizen waar lonen en voorzieningen hoger liggen.

Sutherland, die behalve bij Goldman Sachs nog vele andere directeurschappen bekleedde, o.a. bij BP, deed zijn uitspraken tegenover een commissie van het Britse Hogerhuis en in een lezing voor de London School of Economics in 2012.

Hij waarschuwde dat de EU achterop raakte in de concurrentie met de Verenigde Staten en andere landen omdat er in de lidstaten nog steeds een te grote nationale homogeniteit bestond en de stap naar een multiculturele samenleving niet voortvarend genoeg werd gezet. Landen moeten geen migranten kiezen (bv. door op vakkennis te selecteren), want de migranten kiezen zèlf landen uit. En dat aldus Sutherland, is een fundamentele vrijheid die moet worden gerespecteerd.

Waarom gaat de Europese bevolking dan toch niet mee in die redenering?

De stelling is dat de EU het voorbeeld moet volgen van de VS, Australië en Nieuw-Zeeland, en Canada en in mindere mate Groot Brittannië zelf, landen die een soepeler arbeidsmarkt hebben omdat ze als immigratielanden minder homogeen zijn.

In dit opzicht is er echter één groot verschil tussen de genoemde landen en de EU.

Immers, zoals de Britse historicus Arnold Toynbee ooit betoogde in zijn beroemde Study of History, het bijzondere van de Engelssprekende wereld is dat de vestiging van migranten altijd samenging met etnische zuivering en genocide.

Dat de indianen van Noord-Amerika op massale schaal zijn uitgeroeid, net als de Aborigines van Australië en de Maori’s van Nieuw-Zeeland, is genoegzaam bekend. Op Tasmanië werden zelfs àlle Aborigines uitgemoord; in de andere genoemde landen en regio’s bleef een restbevolking achter in vaak meelijwekkende omstandigheden. Verpaupering, drank en drugs, geweld, het is allemaal uitvoerig gedocumenteerd, al doen sommige landen, zoals Canada, het beter dan andere.

Zelfs de vestiging van de Angelsaksen op de Britse eilanden ging gepaard met het verjagen van de in Engeland wonende Kelten naar Wales en de Schotse hooglanden, al is dat natuurlijk wel zo’n duizend jaar eerder dan het begin van de overzeese emigratie naar Noord-Amerika.

Als nu de vestiging van een immigrantenmaatschappij plaatsvindt op deze basis, dus van etnische zuivering en genocide, dan is de relatie tussen de verschillende groepen immigranten een andere dan wanneer één van de etnisch-culturele groepen in een samenleving zich beschouwt als de oorspronkelijke bevolking. En dat is in de EU-landen het geval.

Natuurlijk is het zo dat in de hele Engelssprekende wereld de ‘Blanke Angelsaksische Protestanten’ (WASPs) cultureel toonaangevend zijn. Maar in laatste instantie is er meer tolerantie ten aanzien van latere immigranten, bv. Italianen of Oosteuropese joden in de Verenigde Staten, omdat er altijd nog een sociaal lagere groep bestaat, in dit geval de indianen. In de VS is daar nog eens een tweede, door allen als ondergeschikt beschouwde bevolkingsgroep bijgekomen, de Afrikaanse slaven.

Wie de immigratiepolitiek van de Engelssprekende wereld wil overplanten naar de EU omwille van een soepele arbeidsmarkt doet er dus goed aan te beseffen dat er in Europa een autochtone bevolking bestaat die in Noord-Amerika, Australië en Nieuw-Zeeland grotendeels is uitgeroeid. Die preliminaire etnische zuivering houdt de animositeit tussen de verschillende nieuwe bevolkingsgroepen binnen de perken omdat ze tenslotte allemaal immigranten waren.

Nu is er bepaald geen reden om de autochtone bevolking in Europa (en de Engelsen beschouwen zich natuurlijk ook als zodanig omdat de verdrijving van de Kelten zo ver terug ligt) te idealiseren. Na de Brexit komen er uit Engeland berichten over een scherpe toename van openlijk racisme tegenover mensen die als niet-autochtoon worden waargenomen, tot aan fysieke agressie toe. Zeer betreurenswaardig, maar de schuld daarvoor moeten we leggen bij degenen die denken met de Europese bevolkingen te kunnen omspringen alsof het grotendeels uitgeroeide, weerloos gemaakte inboorlingen zijn.

Barroso was ooit maoïst, en in tegenstelling tot China, is dat in Europa een wezensvreemde ideologie die hier eenvoudigweg niet van toepassing is. Dat tòch willen doorzetten is een teken van ideologische bevlogenheid die hem als voorzitter van de Europese Commissie goed van pas kwam. Want het neoliberale evangelie van de markt is hier evenmin van toepassing, in Zuid-Europa nog minder dan in Groot Brittannië, Nederland of Duitsland.

Het heeft Europa in een crisis gestort die niet alleen heeft geleid tot de Brexit maar ook tot een volledig ondergschikt worden van continentaal Europa aan de Engelssprekende staten, die via de NAVO hun wil opleggen aan de EU.

In die zin is het neoliberalisme dat door de grot
e zakenbanken zoals Goldman Sachs wordt voorgestaan, een drijvende kracht achter het toenemende gevaar van een grote oorlog in Europa.

Kees van der Pijl

Brexit

Vertrek van Groot Brittannië uit de Europese Unie—of de zoveelste waarschuwing?


Bij alle gelegenheden die aan bevolkingen van de EU zijn geboden om zich uit de spreken over de ‘Europese’ politiek, heeft een meerderheid nee gezegd, en telkens is die uitspraak genegeerd. De Europese Grondwet, afgestemd in Frankrijk en Nederland in 2005, werd enkele jaren later als Verdrag van Lissabon alsnog ingevoerd. Nòch aan het Griekse ‘nee’ tegen de afbraakpolitiek van de Eurozone in juli vorig jaar, nòch aan het in april bij ons afgewezen EU Associatieverdrag met Oekraïne, is gehoor gegeven. En nu hebben 52 procent van de Britse kiezers voor vertrek uit de EU gestemd. Zal er dit keer geluisterd worden? 



‘Europa’ is altijd een kapitalistisch project geweest, zij het onder een zich wijzigend gesternte. Tot de jaren 80 was het Europese kapitalisme er een van compromissen. Een compromis tussen kapitaal en georganiseerde arbeid, een compromis tussen Oost en West (de Koude Oorlog was hier immers gebaseerd op de afspraak in Jalta in 1945 om het continent in een Amerikaans en een Sovjet-blok op te delen) en uiteindelijk een compromis tussen Frankrijk en West-Duitsland. 


Het grondprincipe van de integratie werkte tussen 1950 (toen het plan voor een Kolen- en Staalgemeenschap werd gelanceerd) en 1991, toen de huidige EU werd gevormd. Het hield in dat telkens wanneer vanuit de Verenigde Staten druk werd uitgeoefend om West-Duitsland politiek, militair en economisch meer ruimte te geven, Frankrijk zich daar tussen wist te wringen en aan het betreffende dossier een ‘Europese’ draai gaf. De Bondsrepubliek moest zich daarbij neerleggen omdat Frankrijk formeel nog steeds een van de bezettingsmachten van het verslagen buurland was. Pas in 1973 trad ook Groot Brittannië toe tot de Duits-Franse as omdat de traditionele band met Noord-Amerika op een dieptepunt was aangeland. De VS zat aan de grond door Vietnam, de dollarcrisis en Watergate, terwijl de Zes op het continent sterker leken te worden.

Het compromis onder de Westeuropese integratie viel weg toen Duitsland in 1991 de in elkaar gezakte DDR annexeerde en van de vier bezettingsmachten zijn volledige soevereiniteit terugkreeg. Frankrijk wist nog één resultaat uit het vuur te slepen en dat was de euro, die de onvermijdelijke opmars van de Duitse mark op de valreep omzette in een ‘Europese’ munt-annex-rentevoet.

Al vóór het EG-compromis waren echter ook de andere twee compromissen in het ongerede geraakt. Onder Margaret Thatcher was in Groot Brittannië in 1979 de aanval ingezet op de vakbonden. Het kapitaal was immers weer sterk genoeg om de concessies die na de Depressie en twee wereldoorlogen aan de arbeid waren gedaan, in te trekken en ging op zoek naar goedkope, ongeorganiseerde arbeid.

Een jaar later lanceerde Ronald Reagan een nieuwe Koude Oorlog tegen het Sovjetblok en de Derde Wereld, al beweren sommigen dat die aanval óók begon in 1979, nl. met het NAVO-dubbelbesluit om nieuwe raketten, gericht op Sovjet-commandocentra, in Europa te stationeren. Ook de radicale renteverhoging van dat jaar die aan de dollarinflatie een eind maakte en de wereld in de schuldencrisis stortte, moet hier worden genoemd.

Het kapitalisme ging nu een nieuwe fase in, van het ‘corporatief liberalisme’ met zijn compromissen, naar het neoliberalisme waarin de markt geacht wordt het antwoord op alle maatschappelijke problemen te zijn. Hoewel Thatcher’s politiek hiervoor model stond, vreesde de ‘Iron Lady’ het herenigde Duitsland. Onder haar opvolgers verwijderde Groot Brittannië zich steeds verder van de EU en aan de euro deed het niet meer mee. In dat opzicht gaat de Brexit terug naar de jaren 90.

‘Brussel’ werd een centrum van ideologische bevlogenheid, vanwaar het evangelie van de volledige vrije markt verkondigd werd en met concrete verordeningen doorgevoerd. Ook elders voltrok zich een massale privatisering van economieën: het Sovjet-blok, van China, India en nog een aantal landen,. Eén gevolg was dat de loonafhankelijke wereldbevolking is verdubbeld naar zo’n 3 miljard. De wereld werd nu het speelterrein van het transnationale kapitaal. De instorting van de USSR beroofde het liberale Westen echter ook van zijn historische alternatief, en daarmee verloor het neoliberale kapitalisme zijn focus èn innerlijke samenhang. Zo kon het speculatieve flitskapitaal de overhand krijgen over lange-termijn-investeringen.

Terwijl de ene financiële luchtbel na de andere wordt opgeblazen en weer leegloopt, is ook de bevolking van de EU-landen in een ‘risico-maatschappij’ beland, waaruit alle bestaanszekerheid is verdwenen. Doordat er geen enkele grens meer wordt erkend en geen compromis wordt geaccepteerd, is ook de Europese eenwording meegetrokken in de maalstroom van speculatieve kapitaalbewegingen en regelrechte rooftochten zoals in Irak en Libië. Landen die daarin niet of onvoldoende meegaan, zoals Rusland en China, worden met oorlog bedreigd. In de uiterst instabiele en extreem ongelijke verhoudingen die daaruit zijn ontstaan, komen grote migratiestromen op gang. Voor het kapitaal bieden die alleen maar nieuwe bronnen van goedkope arbeid, maar voor de grote massa van de bevolking kondigen de nieuwkomers het definitieve einde van de nog resterende sociale bescherming aan. In Groot Brittannië was dit de laatste druppel.

Tegen het Europa dat dit alles niet slechts toelaat, maar actief bevordert, groeit het verzet. De tragedie is dat dit verzet op de eerste plaats wordt gemobiliseerd door nationalistisch uiterst rechts, en hoe langer de hoofdstroom binnen links de gevangene blijft van de neoliberale theorie en praktijk, des te verder zal deze tragedie ons meesleuren.

Kees van der Pijl